پورتال سازمانی

پرتال سازمانی

پورتال هوشمند

موزه های صنعت نفت ایران

معرفی
موزه های صنعت نفت ایران


مقدمات راه اندازی موزه های صنعت نفت ایران با حکم وزیر محترم نفت در تاریخ 22 دی ماه 1392 فراهم آمد. مهندس زنگنه با انتصاب دکتر اکبر نعمت الهی، به عنوان مسئول مطالعه و ایجاد موزه های صنعت نفت، به ایشان ماموریت داد تا با تشکیل کارگروهی مرکب از صاحب نظران و کارشناسان برجسته و بهره برداری از نتایج مطالعات موارد مشابه در جهان، برای پیشبرد "طرح ایجاد موزه های صنعت نفت کشور" اقدام نمایند.
نقش و جایگاه صنعت نفت در تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و توسعه فناوری در کشور، از جمله دلایلی است که تاسیس موزه ای را در این زمینه با هدف حفظ و بازتاب بخش مهم و تاثیرگذاری از تاریخ و گذشته این سرزمین و ترسیم چشم اندازی برای آینده ضروری ساخته است.
این در حالی است که بسیاری از کشورهای جهان با پیشینه ای نه چندان دیرپا در صنعت نفت، موزه هایی را در ارتباط با موضوع و تحولات نفت و انرژی خود ایجاد کرده اند، به گونه ای که در یک برآورد تقریبی نزدیک به 200 موزه با موضوع نفت در جهان وجود دارد.
در حال حاضر و در پی اقدامات صورت گرفته در راستای تحقق دستور وزیر محترم نفت، مقدمات ایجاد و راه اندازی موزه صنعت نفت ایران در برخي نقاط کشور فراهم شده و ایجاد موزه در نقاط دیگر در دست بررسی است. شهرهایی که اقدامات لازم برای تاسیس موزه های نفت در آنها آغاز شده، عبارتند از:
موزه تاریخ صنعت نفت در مسجد سلیمان؛ شهر خواستگاه صنعت نفت ایران؛ این شهر به عنوان یکی از قدیمی ترین پایگاه های استخراج نفت در جهان است و پیش بینی می شود به یکی از قطب های گردشگری استان خوزستان تبدیل شود. در حال حاضر پنج نقطه براي تاسيس موزه نفت در مسجد سليمان در نظر گرفته شده است كه عبارتند از: چاه شماه يك، چشمه هاي نفتي سي برنج، نيروگاه تمبي، كارخانه تقطير و گوگرد سازي بي بيان، و كارخانه تقيطير نمره 9.
موزه هاي نفت در آبادان؛ در حال حاضر پنج نقطه برای تاسیس موزه در این شهر  نظر گرفته شده است: پالايشگاه آبادان، ساختمان نيروگاه شماره 1؛ پمپ بنزين آبادان به عنوان نخستین جایگاه سوخت کشور؛ آموزشگاه حرفه‌اي (آرتيزان اسكول) به عنوان اولين هنركده بازآموزي كاركنان صنعت نفت در ايران. اسكله‌هاي آبادان شماره 1 الي 11 (محل نگهداری جرثقیل های اکوان و گوگرد) و خانه های تشريفاتي شامل سه ساختمان در منطقه بريم.
موزه صنعت نفت غرب کشور در کرمانشاه؛ این موزه در محل کارخانه حلب سازی و حلب پرکنی پالایشگاه کرمانشاه تاسیس می شود و با توجه به قدمت حدودا یک صد ساله این کارخانه و نقش آن در توزیع فرآورده های نفتی در سراسر کشور طی دهه های گذشته، به نمایش گوشه ای از تاریخ صنعت نفت، با اولویت تاریخ این صنعت در غرب کشور، اختصاص خواهد یافت.
و بالاخره موزه فناوری صنعت نفت در تهران که به معرفی چیستی و اهمیت نفت، گاز و پتروشیمی در عرصه های گوناگون زندگی بشر از دیرباز تا کنون و فناوری های به کار گرفته شده در آن می پردازد. در تهران همچنين جايگاه سوخت دروازه دولت، كه ششمين جايگاه سوخت تهران به شمار مي آيد در حال حاضر در دست مرمت و بازسازي است تا به عنوان يكي از موزه هاي نفت افتتاح شود و آثار و اسناد مربوط به صنعت پخش و توزيع فرآورده هاي نفتي در آن به نمايش درآيد.
بنیان گذاران موزه های صنعت نفت ایران امیدوارند مجموعه¬ های گردآوری شده در گنجینه موزه ها، اعم از اشیاء، اسناد و آثار بتواند مردم عزیز کشورمان را بیش از پیش با سیر تحولات و تاریخچه صنعت نفت کشورمان آشنا سازد.
بخش اسناد
در حال حاضر دفتر موزه ها و اسناد صنعت نفت در تهران فعالیت خود را در دو بخش دنبال می کند:

بخش "گنجینه اشیاء" موزه ها و اسناد صنعت نفت ایران
هدف اصلی از گردآوری گنجینه موزه صنعت نفت، حفظ آنها از گزند حوادث و اتفاقات معمول و نگهداری آنها است، تا این میراث به نسل های بعدی انتقال یابد. بدین منظور با تعریف استانداردهای جدی و لازم الاجرا، دوام و سلامت این گنجینه ها تا حد زیادی تامین و تضمین می شود.

بر مبنای تعریفی که "ایکوم" (شورای بین ‏المللی موزه ‏ها) از موزه می دهد، موزه مکان گردآوری، نگهداری، مطالعه (مستند سازی)، نمایش و در نهایت ارتباط با مخاطب به منظور آموزش، پژوهش و ارزش دادن به این مجموعه‏ ها و لذت بردن از آنها است.
گنجینه اشیاء موزه و اسناد صنعت نفت ایران، آثار، اشیاء و مستندات باقی مانده از دوران مختلف و حضور اتباع بیگانه تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی و پس از آن، تا زمان حال را شامل می شود: از جمله موارد کلکسیونی مرتبط با صنعت نفت، مستندات و اشیاء متعلق به مشاهیر، اشیاء تاثیرگذار در این صنعت و مواردی که به گونه ای تاریخچه نفت ایران را از جنبه های گوناگون تاریخی، هنری و فنی بیان می کنند و در معرض نابودی و فرآموشی هستند.
گردآوری اشیاء مذکور طی دو مرحله اصلی "شناسایی" و "انتقال" و زیر نظر کارشناسان فنی صورت گرفته است تا از هر گونه آسیب به این میراث گرانبها جلوگیری به عمل آید. آثار گردآوری شده در گنجینه، مربوط به چهار شرکت اصلی صنعت نفت و آثاری است که علاقه مندان، به موزه هدیه کرده اند.
در شرایطی که روز به روز بر تعداد بازدید کنندگان موزه ها در جهان افزوده می شود، بی شک تاسیس موزه ای با موضوع نفت تحولی ضروری، مثبت و اثرگذار است؛ امید که گنجینه ها و اشیاء این موزه نه تنها به حفظ میراث صنعت نفت و انتقال آن به نسل های آینده کمک  کند، که چگونه نگاه کردن را نیز به ما بیاموزد.

 

بخش "مدارک و اسناد" موزه ها و اسناد صنعت نفت ایران


مرکز اسناد موزه ها و اسناد صنعت نفت ایران با جدیت و پشتکار، در پی شناسايي، گردآوری، طبقه‌بندی، ساماندهی، بازیابی، آسیب‌شناسی، ترمیم، حفاظت و نگهداری اسناد صنعت نفت، به منظور آماده‌سازی و بهره‌برداری جهت انجام پژوهش توسط نویسندگان، پژوهشگران و علاقه‌مندان این حوزه است.

در حال حاضر، بيش از 150 هزار برگ سند با موضوعات تاریخی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، جغرافیایی، معماری و تأسیساتی، در انواع پرونده‌های پرسنلی، نقشه‌های جغرافیایی، مخابراتی، تأسیساتی و ساختمانی، پلان موقعیت پالایشگاه‌ها، کتابچه‌هایی با موضوع نقشه‌برداری، لرزه‌نگاری و اکتشاف، گزارش‌های اداری، عکس، اسلاید، نگاتیو، فیلم، فیلمنامه و... در آرشیو این مرکز وجود دارد.
علاوه بر موارد یادشده می توان به سربرگ‌هاي دوره‌های مختلف، مهرها، نمودارهاي فنی و سازماني، اسناد مالي و اسناد تأييد شده پروژه‌هاي صنعت نفت، اشاره کرد که در این مجموعه ها قرار خواهند داشت. ضمن آن كه كتاب‌های حوزه مطالعات تاریخی نفت و گاز، نشريات قديمي نفت، گزارش‌های خبري، تابلوها و آثار هنري مرتبط با صنعت نفت نيز مورد توجه قرار خواهند گرفت.
بی‌تردید، بخش مهمی از این اسناد (در همه انواع خود؛ دیداری - شنیداری و ...) به دلایل مختلفی از جمله قدمت و شرایط نامناسب نگهداري و آلودگی‌های محیطی (دما، رطوبت، نور، گازهای آلاینده و ...) در معرض آسیب قرار گرفته است، بنابراین، واحد آسیب‌شناسی و مرمت از مهم‌ترین بخش‌های زیرمجموعه مرکز اسناد به شمار می‌آید. کارشناسان مجرب این بخش با انجام آسیب‌شناسی، ضدعفونی و گردگیری، شرایط حفاظت و نگهداری از اسناد را مهیا می‌کنند.
در اين راستا و به منظور شناسایی اسناد، همكاري هايي با كميسيون‌هاي ارزشيابي اسناد نفت در سطح وزارتخانه، چهار شركت اصلي و شركت‌هاي تابعه در حال انجام است كه درنهايت با در نظرگرفتن شرايط فني و شاخص هاي علمي و تدوين مقررات تكميلي، آرشيوهاي جاري و راكد در مجموعه صنعت نفت ايجاد خواهد شد.
با این توصیف، آسوده‌ خاطریم که تاریخ مستند صنعت نفت ایران، در کمال امنیت و با رعایت استانداردهای آسیب‌شناسی و مرمت، در این مرکز محفوظ و آرشیو می¬ شود.

اطلاعات بیشتر در:
وب سایت رسمی موزه و اسناد صنعت نفت ایران

www.petromuseum.ir

 

 


موزه های نفت مسجدسلیمان

موزه هاي نفت مسجد سليمان

در مسجد سلیمان؛ شهر خواستگاه صنعت نفت ایران، در حال حاضر پنج نقطه براي تاسيس موزه هاي نفت در نظر گرفته شده است كه عبارتند از:

۱- چاه شماره یک

۲- کارخانه تقطیر و گوگرد سازی بی بیان

۳- چشمه های نفتی سی برنج

۴- نیروگاه تمبی

۵- کارخانه تقطیر نمره ۹

 

 


۱- چاه شماره یک
نشانی: شهرستان مسجد سلیمان، شهر مسجد سلیمان، خیابان نفت 2، جنب شورای شهر و شهرداری.
مالکیت: شرکت نفت ملی مناطق نفت خیز جنوب
تاریخچه بنا: اولین چاه نفت خاورمیانه
شروع حفاری درسوم بهمن( 1286)
خاتمه حفاری پنجم بهمن ماه (1287)
عمق چاه 360 متر
میزان استخراج اولیه 36000 لیتر در روز
مشخصات بنا و زمین:  ابعاد و مساحت زمین: 36×25 متر و مساحت آن، 800 متر مربع می باشد، دارای 20 متر مربع بنای نگهبانی و سرویس بهداشتی
نوع بهره برداری: به عنوان اولین چاه نفت خاورمیانه درحال حاضر به صورت موزه مورد بازدید قرار می گیرد
اشیای موجود: دیگ تولید بخار، محرک رفت و برگشت با نیروی بخار جهت تولید نفت خام، تلمبه رفت و برگشت با نیروی بخار، لوله های تاسیسات، کابل های مته حفاری چاه، ماسوره های چرخان
دسترسی به موزه: مسجد سلیمان- خیابان نفت 2، جنب شهرداری و شورای شهر مسجد سلیمان.
تاسیسات جنبی و قابل توسعه: استقرار زمینی به مساحت 2500 متر مربع واقع در روبروی چاه شماره یک که جهت احداث دفتر موزه و سالن توجیه بازدیدکنندگان و پارکینگ در نظر گرفته شده است.
ثبت آثار ملی: مکان فعلی چاه شماره یک در فهرست آثار تاریخی ملی ثبت گردیده است. اصلی ترین عنصر نمایش این موزه که همان چاه دکل آن است در مکان فعلی قرار دارد. این مکان به عنوان موزه در بین مردم شهرت یافته است.
اهداف و ماموریت ها: شناساندن جایگاه تاریخی واقعی صنعت نفت ایران؛ معرفی نقش تاریخی شهر مسجد سلیمان در صنعت نفت ایران، به عنوان یکی از قدیمی ترین پایگاه استخراج نفت در جهان؛ -تبدیل شهر مسجد سلیمان به  یکی از قطب های گردشگری استان خوزستان؛ گردآوری، نگهداری، معرفی، پژوهش و آموزش نسبت به آثار و مستندات مربوط به اکتشاف و حفاری نفت درشهر مسجد سلیمان از طریق واقعیت های موزه ای.

 

 

۲- کارخانه تقطیر و گوگردسازی بی بیان

پالايشگاه بي بيان- كارخانه گوگردسازي (LOCAL DISTILLATION UNIT)
نشاني: شهرستان مسجد سليمان، شهر مسجدسليمان، 4 كيلومتري شهر مسجد سليمان
مالكيت: شركت ملي مناطق نفتخيز جنوب
تاريخچه بنا: پالايشگاه بي بيان كه به اختصار LDU نيز خوانده مي شود در سال 1932 ميلادي تاسيس شد. پالايشگاه بي بيان تا تاريخ 20/9/1352 مورد بهره برداري قرار مي گرفت و از آن تاريخ به بعد به علت عدم احتياج به فرآورده هاي آن از سرويس خارج شد.
بعد از جنگ تحميلي و از كار افتادن پالايشگاه آبادان، علي رغم قدمت چندين ساله اين واحد و خارج از سرويس قرار گرفتن قسمت هاي زيادي از آن، امكان استفاده و بهره برداري مجدد از آن با انجام تعميرات لازم ممكن اعلام گرديد و با تلاش متخصصين و كارگران ايراني بار ديگر اين واحد پالايشي موره بهره برداري قرار گرفت.
در تاريخ 22/11/1361 كارخانه مزبور مجددا افتتاح گرديد و اولين محموله آن به جبهه هاي جنگ ارسال شد. محصولات اين پالايشگاه شامل گازوئيل نفت كوره، بنزين و نفت سفيد است. ظرفيت اين كارخانه بين 500 تا580 بشكه نفت خام در روز برآورده شده است.
گازوئيل و نفت كوره مورد مصرف محلي قرار مي گرفت ولي محصول بنزين به علت پايين بودن كيفيت و درجه مرغوبيت و همچنين نفت سفيد آن به سبب عدم وجود مخازن ذخيره كافي قابل استفاده نبوده و در چاه شماره 298 مسجدسليمان تزريق مي شد. اين پالايشگاه حدود 30 هزار ليتر گازوئيل و 25 هزار ليتر بنزين نامرغوب و 25 هزار ليتر نفت كوره توليد مي كرد. اين كارخانه مجددا از تاريخ 25/2/1371 تا كنون به علت اشكال در سيستم فرآورش تعطيل شده است.
مشخصات بنا و زمين: اين پالايشگاه داراي 6 هكتار مساحت مي¬ باشد و داراي ساختمان هاي اداري و صنعتي است.
نوع بهره برداري: اين بنا به عنوان اولين پالايشگاه نفت مقرر است به عنوان موزه مورد بهره برداري و استفاده عموم قرار گيرد.
اشياي موجود: كارخانه گوگردسازي شماره يك و دو.
تاريخچه: در مسجد سليمان دو كارخانه گوگردسازي وجود دارد كه در گذشته به وسيله آن گازهاي همراه نفت تصفيه و قابل استفاده براي خانه ها، كارخانه ها و بيمارستان ها گرديده است. همچنين به وسيله آن گوگرد مورد نياز براي عمليات پالايشگاه نيز تهيه شده است.
اين كارخانه كه در سال 1938 ميلادي توسط مهندسان آلماني بنا شد و كليه وسايل آن از آلمان خريداري و از سال 1939 بهره برداري از آن آغاز گرديد. محصول روزانه در آن هنگام 3 تن گوگرد بوده است.
 گوگرد مورد نياز براي پالايشگاه آبادان و كرمانشاه نيز در اين كارخانه تهيه مي¬ شد.
اين تاسيسات اولين كارخانجات گوگرد در خاورميانه است.
به طور متوسط روزانه مقدار 25 تن گوگرد توليدي از اين دو كارخانه به پالايشگاه آبادان و كرمانشاه ارسال شد. مصرف اصلي گوگرد در پالايشگاه، توليد اسيدهاي گوگردي براي شستشوي دستگاه هاي بعضي از انواع فرآورده هاي نفتي است.
كارخانه شماره دو گوگردسازي: اين كارخانه از آمريكا خريداري شده و ساختمان و نصب دستگه هاي آن در سال 1942 ميلادي توسط مهندسان انگليسي آغاز و در سال 1944 ميلادي بهره برداري از آن شروع شد.
ظرفيت اين كارخانه در ابتداي كار روزانه 20 تن گوگرد بوده است ولي بعدا به 25 تن افزايش يافته و به طور متوسط روزانه 22 تن گوگرد توليد مي كرد و پس مدتي نوعي گوگرد براي صادرات تهيه مي كرد.
گوگرد توليد شده در ناحيه بي بيان، ابتدا به وسيله نقاله هاي هوايي به ايستگاه راه آهن شركت نفت واقع در نزديكي كارخانه برق تمبي حمل و از آنجا به وسيله قطار به درخزينه انتقال داده مي شد، سپس با كشتي هاي كوچك به آبادان و ساير نقاط حمل مي شد.
كارخانه گوگرد سازي مسجد سليمان در سال 1353 با راه افتادن و بهره برداري از كارخانه گوگرد مجتمع پتروشيمي بندر امام خميني تعطيل شد.
دسترسي به موزه: شهر مسجد سليمان- 4 كيلومتري بيرون از شهر مسجدسليمان- محل بي بيان
تاسيسات جنبي و قابل توسعه: احداث موزه اصلي مسجد سليمان در سايت پالايشگاه بي بيان با مساحت 3250 متر مربع كه براي نگهداري اشيا و اسناد در نظر گرفته شده است.
در اين موزه براي نمايش اشيا از دو فضاي بسته و باز استفاده خواهد شد. اشياي كوچك و ريز در فضاي مخزن اصلي موزه و اشياي سنگين به دليل مشكل حمل آن، در فضاي باز محوطه و طبقه همكف نگهداري خواهند شد.
محدوده موضوع نفت مسجد سليمان: در اين بخش از موزه مفاهيم زير قابل ارائه خواهد بود: تاريخ ساخت اين پالايشگاه، ضرورت احداث پالايشگاه نفت مسجدسليمان و كاربرد آن، فرآيند پالايش نفت
پالايشگاه نفت مسجد سليمان در دوران دفاع مقدس، معرفي اشخاص و شخصيت هاي مرتبط به اين مكان.
كارخانه گوگردسازي: پيشينه گوگردسازي در ايران و جهان، تاريخ ساخت كارخانه گوگردسازي در مسجد سليمان، رابطه كارخانه گوگرد سازي مسجدسليمان.

 

 


 
۳- چشمه های نفتی سربرنج

نشانی: استان خوزستان- شهرستان مسجدسلیمان- شهر مسجدسلیمان
مالکیت: شرکت ملی نفت مناطق نفت خیز جنوب
تاریخچه: واژه نفت: به نظر می رسد کلمه نفت ریشه اوستایی دارد، چراکه در زبان اوستایی کلمه پنتا به معنی روغن معدنی است. این کلمه بعدا توسط عرب زبانان به صورت نفت مورد استفاده قرار گرفته است.
نفت مایع بی رنگ، فرار و قابل اشتعال، مخلوطی است از هیدروکربورها که از تقطیر تدریجی نفت خام، چوب و قطران زغال به دست می آید و به عنوان حلال اجسام آلی به کار می رود. برای ساختن واکس و صابون استعمال می شود. مایعی است که برای تمیز کردن و لکه گیری به کارمی رود.
در زبان های فرانسه و انگلیسی، نفت را پترول petrol و پترولیوم petroelum می خوانند که از ترکیب دو کلمه لاتین petros به معنی سنگ و oleum به معنی روغن به دست آمده است. نفت به مقادیر مختلف و به اشکال مختلف گاز، مایع و جامد در داخل طبقات زمین وجود دارد.
نحوه پیدایش نفت: تشکیل نفت از موادآلی بر اساس این فرضیه که در اثر تجزیه بدن حیوانات در مجاورت آب و دور از هوا می دانند. زیرا در این شرایط قسمت اعظم مواد از ته و گوگردی تخریب و مواد چرب باقی مانده در اثر آب هیدرولیز می گردد. آمیدهای چرب حاصله تحت اثر فشار و درجه حرارت با از دست دادن عوامل اسیدی تولید هیدروکربورهایی با یک اتم کربن کمتر می نماید.


تاریخ استفاده از نفت: نفت از چند هزار پیش از میلاد کاربردهای گوناگونی داشته است. مصری ها آن را برای مومیایی کردن مردگان و فنیقی ها برای بتونه کردن کشتی های خود به کار می بردند. بیزانس ها از قرن هفتم به بعد از روغن سنگ به عنوان اسلحه استفاده می کردند و هنگام نزدیک شدن کشتی های جنگی دشمن به شهرهای ساحلی آنها مقداری نفت را روی آب ها ریخته و با آتش زدن آن ناوگان دشمن را دچار حریق می ساختند.
استفاده از نفت در ایران: به کارگیری و استفاده از نفت و مواد نفتی از دیرباز به برکت وجود فراوان چشمه های جوشان و طبیعی نفت در ایران نیز متدوال بوده است. از نفت برای درمان و شفای بیماری های گوناگون به ویژه شکستگی های استخوان به عنوان دارویی موثر استفاده می کردند. اعراب استفاده از مواد نفتی را در جنگ از ایرانیان آموختند. ایرانیان از روی تپه ها قیرهای فروزان به سمت یونانیان پرتاب می کردند و معلوم است که تپه های آلوده به نفت بوده و گرنه هنگام پرتاب سریع خاموش می شده است.
استفاده از قیر در ساخت بناها در تمدن بابل نیز بسیار معمول بوده است. ایرانیان در ساخت راه ها از قیر بهره می گرفتند که از آن جمله می توان به ساخت قسمت هایی از راه شاهی در قرن پنجم پیش میلاد به دستور داریوش از شوش به ساردیس در حوالی ازمیز ترکیه اشاره کرد.

 


این راه به طول 2700 کیلومتر مهم ترین وسیله ارتباطی بین شهرهای بزرگ در آن روزگار بوده است که از شوش تا تخت جمشید نیز ادامه یافت که می توان آن را اولین جاده قیراندود شده جهان برشمرد. استفاده از قیر برای درمان دردهای عضلانی، روماتیسمی، زخم ها و شکستگی ها کاربرد داشته است.
معرفی چشمه های سی برنج: در زمان حفر چاه شماره یک و نیز بعد از اکتشاف نفت وضعیت چشمه های سی برنج و نحوه بهره برداری از آنها و همزمان با آن مورد تامل است. روزانه حدود 5 بشکه نفت جوشان از چشمه های سی برنج در شهر مسجدسلیمان جمع آوری می شود.
این چشمه ها یکی از قدیمی ترین چشمه های نفتی در منطقه است که همچنان فعال است. سی برنج در شمار 5 منطقه آلوده به نفت و گاز در مسجد سلیمان محسوب می شود. با تمهیدات به کارگرفته شده همه روزه با استفاده از تانکرمخصوص نفت چشمه سی برنج جمع آوری می شود و تلاش می شود تا عوارض زیست محیطی اطراف آن به حداقل ممکن برسد.

 


معرفی محدوده موضع موزه چشمه های نفت سی برنج: همان طور که قبلا اشاره شد موزه نفت سی برنج به دلیل نزدیکی خود با چاه شماره یک خاورمیانه و تاثیری که در کشف این منطقه نفتی برای ورود نفت ایران به دنیال صنعتی داشته است. دارای اهمیت بسیار است. اما سی برنج شهرت خود را دارد. این چشمه نماینده ای از چشمه های بی شمار نفت و قیر این مرز و بوم است که گاه داستان های بسیاری را دردل خود جای دارد.
رسالت موضوعی موزه ای چشمه های سی برنج محدود به حدود زير است: نحوه پیدایش نفت، کابرد نفت در دنیای باستان و در اعصار مختلف، نحوه به کارگیری نفت در جوامع پیشین، انواع چشمه های نفت، چشمه های نفت و اساطیر، سادات قیر و چشمه های نفت، چشمه های سی برنج و دارسی، چشم های نفت سی برنج و چاه شماره یک، چشمه های سی برنج و حفاظت از محیط زیست، چشمه های نفت برای آیندگان.
موقعیت جغرافیایی موزه چشمه های سی برنج: چشمه های سی برنج در کنار پانسیون خیام قرار دارد و از محلاتی است که قبلا دور آن را حصار کشیده اند این محله دارای مدرسه ابتدایی و دبیرستان است. اداره امار شهرستان سالن تربیت بدنی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و اداره دارایی در این محله قرار دارند.
نکته: محوطه سی برنج به دلیل گازهای متصاعده در هوا و هم به دلیل نشت نفت و قیر و گاز از دل زمین نمی تواند یک مخزن ایمن را عنوان موزه در خود جای دهد لذا اشیای و مستندات مربوط به این موزه بایستی در موزه اصلی و مرکزی مسجدسلیمان (باغ موزه) نگهداری شود.
 اهداف و ماموریت های موزه چشمه های نفتی سی برنج: گردآوری، نگهداری و پژوهش نسبت به چشمه های نفت سی برنج و نمایش و نیز معرفی نتایج به دست آمده با جذب مخاطبین محلی، ملی و بین المللی جلوگیری از آسیب و نابودی و خروج مستندات مربوط به چشمه های نفت سی برنج جذب گردشگری محلی، ملی و بین المللی جهت بازدید از این منطقه آموزش کارکرد فرآیند انتقال نفت و تولید انرژی.
تغییر کاربردی این منطقه به منظور حفظ ارزش های تاریخی و نیاز کاستن از اثرات سو زیست محیطی که متوجه این منطقه و ساکنین اطراف آن است.

 



 
۴- نیروگاه تمبی
نشانی: استان خوزستان- شهرستان مسجدسلیمان- روستای تمبی
مالکیت: شرکت ملی نفت مناطق نفت خیز جنوب
تاریخچه: محله تمبی که در آن تاسیسات صنعت نفت از زمان حضور انگلیسی ها باقي مانده است، به خاطر شباهت این منطقه به روستای تمبی و یا به علت نزدیکی و مجاورت این محل به رودخانه تمبی به این نام معروف شده است.
باتوجه به حفاری چاه شماره یک در 5 خردادماه 1287 (1908 میلادی) و دومین چاه که 10 روز بعد به نفت رسید، انبوه نفت استخراجی ضرورت انتقال و اندیشیدن به انرژی انتقال دهنده این ماده را فراهم می کرد.
احداث خط لوله ای که برای انتقال آن به خلیج فارس نیاز به پمپ داشت و نیرویی که پمپ را به  حرکت در آورد این تلمبه خانه درمنطقه موسوم به تمبی در  جنوب مسجد سلیمان احداث شد. احداث تلمبه خانه تمبی که در متفاوت از دیگر تلمبه خانه ها بود نیاز به نیروی محرکه ای ویژه داشت. این تلمبه خانه ها دونوع ممحصول 1. نفت خام 2. نفت کوره را پمپاژ می کردند.
در سال 1287 شمسی برابر با 1908 میلادی برای پمپاژ نفت از مسجد سلیمان به سوی پالایشگاه آبادان در دست ساخت نیروگاه و تلمبه خانه ای در تمبی ایجاد گردید همچنین برای تامین روشنایی ساختمان ها و گذرگاه های این ناحیه صنعتی یک نیروگاه بخاری هم در تمبی و هم در پالایشگاه احداث شد. سال رسمی آغاز به کار برق تمبی 1334 شمسی برابر با 1955 میلادی است.

بین سال های 1297 شمسی برابر با 1918 میلادی تا 1301 شمسی برابر با 1922 میلادی ظرفیت کارخانه برق تمبی توسعه داده شد و 4 دستگاه توربین ملود برق با ظرفیتی معدل 9000 کیلووات نصب شددر سال 1950 شمسی برابر با 1329 میلادی به علت افزایش مصرف برق دو دستگاه توربین گازی نیز آغاز به کار کرد و ظرفیت تولید این دستگاه ها برابر با 4000 کیلووات برق بوده که بعد از سال 1334 شمسی برابر با 1954 میلادی مورد بره برداری قرار گرفت. در سال های بعد استفاده از مولدهای برق تمبی به تدریج کاهش یافته ودر سال 1967 به علت اتصال به شبکه برق سراسری استفاده از آن دو دستگاه از سرویس خارج شد در سال 135 نیروی برق سد دز به شبکه برق مسجد سلیمان اتصال یافت و در سال 1347 شمسی برابر با 1968 میلادی به علت کاهش صدور نفت خام از سرویس خارج شده است.
کارکنان شرکت ملینفت منطقه مسجدسلیمان توانستند مدت بیش از 25 سال با تلاش شبانه روزی خود این کارخانه 1 در مدار تولید برق نگهدارند. دستگاه های این نیروگاه در سال 1327 شمسی توسط شرکت براون باوری سوئیس ساخته شد و تا سال 1329 محل آنها به کشور ایران و سپس به مسجدسلیمان ادامه داشت. از سال 1329 کار احداث ساختمان این نیروگاه آغاز و در سال 1333 پایان یافت و در سال 1334 نیروگاه برق تمبی رسما آغاز به کار کرد.
مساحت بنا و زمین موزه: مساحت زمین موزه برق تمبی 8520  متر مربع، مساحت بنا حدود 2150 متر مربع،
مساحت پارک موزه جنبی موزه برق تمبی 34000 متر مربع که در حاشیه رودخانه تمبی قرار دارد و دارای موقعیت تفریحی و گردشگری مناسبی به موازات فضای موزه ای برق تمبی است.
موقعیت جغرافیایی موزه تمبی: نیروگاه برق تمبی در جنوب مسجدسلیمان و در کنار روستای تمبی و رودخانه تمبی قرار دارد.
موضوع موزه برق تمبی از منظر دانش و تکنولوژی: بررسی و معرفی نوع مهندسی، فن آوری و دانش روز انتقال نفت از مسجدسلیمان در همان زمان به طور کلی بحث تولید برق، پمپ آب، پمپ نفت مد نظر است.
مفاهیم اصلی موزه تمبی: مفاهیم اصلی موزه تمبی عبارتند از فرآیند تولید برق – فرآیند انتقال نفت- فرآیند نیروی انتقال که شامل نیروگاه برق، تلمبه خانه، فرآیند لوله گذاری برای انتقال می شوند.
اشیای موزه ای برق تمبی: ساختمان قدیمی نیروگاه، ژنراتورهای برق قدیمی، پست های برق، توربین های گازی، پست گاز، بویلرهای تولید بخار، دکل های انتقال برق، اتاق کنترل نیروگاه، سایر اشیای قدیمی موجود. اشیای تلمبه خانه نفت به آبادان، تلمبه خانه آب
اهداف و ماموریت های موزه برق تمبی: چشم انداز: معرفی و نمایش نقش تاریخی و سیاسی نیروگاه، تلمبه خانه نفت و دیگر عناصر موثر منطقه تمبی به عنوان قطب اولیه تولید برق و انتقال نفت در ایران و خاورمیانه، گردآوری، نگهداری و پژوهش نسبت به آثار و مستندات مربوط به انتقال و پمپاژ نفت و تولید انرژی در منطقه تمبی و نمایش آنها و جذب مخاطبین محلی، ملی و بین المللی، جلوگیری از آسیب، نابودی و خروج مستندات و تاسیسات تاریخی و اصیل متعلق و مربوط به فرایند تولید انرژی، فرآیند انتقال، پمپاژ نفت و سایر دستگاه ها درمنطقه تمبی، بازاریابی و جذب گردشگران محلی، ملی، بین المللی جهت بازدید از این منطقه.

 

 



 

۵- کارخانه تقطیر نمره ۹
نشانی: استان خوزستان، شهر مسجد سلیمان، منطقه بی بیان
مالکیت: شرکت نفت ملی مناطق نفت خیز جنوب
تاریخچه بنا: در جنوب شرقی مرکز شهر مسجد سلیمان در محله صنعتی بزرگی به نام ناحیه بی بیان واقع شده که کارخانه های تقطیر و دستگاه های دیگر بهره داری در آنجا قرار گرفته است. این مجموعه در سال 1316 عملا با پایان یافتن واحدهای A,B,C شروع به کارکرده است.
- ظرفیت واحدهای A,B روزانه 23.400 بشکه و واحد C به ظرفیت 38000 بشکه در روز قادر به تصفیه نفت خام به بنزین و نفت سفید بوده است. - اصولا کارخانه تقطیر، محلی که در مسجد سلیمان و آغاجاری کارگذاشته شده نوع ساده ای از یک پالایشگاه است. - در سال 1347 یکی ازاین دستگاه هاتقطیر منحصرا برای شرکت ملی نفت و دیگری برای شرکت های عامل کارمی کردند. - در سال 1962 مسجد سلیمان درحدود یک میلیون مترمکعب ازنفت کوره مورد نیاز کشور را تامین می کرد. - کارخانه مذکور در سال 1356 از چرخه خدمت دهی صنعتی خارج شده اما تمامی تاسیسات آن پابرجاست. پس از بسته شدن کارخانه تقطیر ارسال فرآورده های سبک و سنگین ازمسجد سلیمان متوقف و کلیه ظرفیت  خطوط لوله به انتقال نفت خام اختصاص یافت.
مشخصات بنا و زمین: ابعاد و مساحت زمین: 40.000 متر مربع که معروف به سایت 4 هکتاری است که شامل کل محوطه کارخانه و واحدهای تقطیر و واحد خنک کننده می باشد.

 
نوع بهره برداری: این کارخانه در حال  حاضر تعطیل و در طرح موزه های نفت قرار دارد و مقرر است بر اساس طرح مشاور به عنوان قدیمی ترین پالایشگاه مورد استفاده موزه ای قرار گیرد.
اشیای موجود:
- واحدهای A,B,C تقطیر و دفاتر مربوط، - واحد خنک کننده A,B، - اشیای موزه ای و قطعات قدیمی کارخانه
- دودکش های کوره A,B,C، - برج های تقطیر A,B,C- تلبمه خانه و کلیدخانه A,B,C
دسترسی به موزه: شهر مسجد سلیمان- منطقه صنعتی و پالایشگاه بی بیان- سایت چهارهکتاری
تاسیسات جنبی و قابل توسعه: باتوجه به اینکه مکان فعلی (کارخانه تقطیر) کاربردی ندارد و محوطه وسیع 4 هکتاری آن برابر طرح مشاور راحت تر قابل تبدیل به یک موزه است. علاوه بر آن دارای فضای وسیع و سرسبز متمایز بوده و قابلیت های فضای باز موزه ای را برای موزه در بردارد.  
ثبت آثار ملی: این منطقه فاقد تاریخ ثبت شده مستقل است و نیاز دارد ثبت تاریخ شفاهی شود.
اهداف و ماموریت ها: موزه کارخانه تقطیر در نوع خود مجموعه ای از اولین های صنعت نفت را در خود جای داده است و از زاویه مشترکی بین صنعت نفت و برق مشترک است و برای اهداف موزه ای محیط مناسبی را داراست.
ثبت فرآیند تقطیر و کاربرد آن در این موزه از مفاهیم اولیه صنعت نفت است؛ معرفی و نمایش تاریخی کارخانه تقطر به عنوان قطب اولیه انتقال نفت در ایران و خاورمیانه از طریق جذب گردشگر؛ گردآوری، نگهداری و پژوهش نسبت به آثار و مستندات مربوط به فرآیند تقطیر و کاربردهای آن و نمایش و معرفی؛ جلوگیری از آسیب، نابودی و خروج مستندات اصیل متعلق به فرآیند انتقال و تلمبه کردن نفت؛ آموزش کارکرد و فرآیند انتقال نفت به مخاطبان در محوطه موزه.

 

 


V5.3.6.0